Γεώργιος Μπανταβάνης

Δερματολόγος – Αφροδισιολόγος

Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Πατρών

Πρόσφατα δημοσιεύματα σχετικά με το καρκινογενετικό δυναμικό των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων καθώς και διατροφικά σκάνδαλα όπως εκείνα με το μολυσμένο ηλιέλαιο και τις διοξίνες, φέρνουν με δραματικό τρόπο στην επικαιρότητα τον τοξικό και ιδιαίτερα τον καρκινογενετικό ρόλο διαφόρων χημικών ουσιών, στις οποίες εκτιθέμεθα είτε μέσω του περιβάλλοντος είτε μέσω της διατροφής. Στο παρόν άρθρο παρουσιάζεται ο ρόλος των χημικών ουσιών στην πρόκληση καρκίνου του δέρματος.

Τα τελευταία χρόνια έχει γίνει σαφές ότι το δέρμα δεν αποτελεί έναν απλό φραγμό μεταξύ του σώματος και του εξωτερικού περιβάλλοντος, αλλά ένα περίπλοκο δυναμικό λειτουργικό σύστημα, εξαιρετικής σημασίας για την ίδια την ζωή, του ανθρώπου. Το δέρμα εκτός από την προστασία που παρέχει έναντι φυσικών, μηχανικών, χημικών και λοιμωδών παραγόντων παρουσιάζει έντονη ανοσολογική και μεταβολική δραστηριότητα, ενώ είναι σε  θέση να απορροφά εξωγενείς ουσίες όπως ενδοδερμικά χορηγούμενα φάρμακα αλλά και χημικούς ρύπους του περιβάλλοντος. Οι χημικές αυτές ουσίες πέραν της συστηματικής δράσεώς τους σε εσωτερικά όργανα ασκούν και τοπική δράση, προκαλώντας ποικίλες δερματοπάθειες όπως δερματίτιδα εξ επαφής, κνίδωση, ακμή, φωτοαλλεργικές αντιδράσεις, πορφυρία, πολύμορφο ερύθημα κ.λ.π.

Η σημαντικότερη όμως βλαπτική επίδραση των εξωγενών χημικών παραγόντων στο δέρμα συνίσταται στην πρόκληση του καρκίνου. Η πρώτη συσχέτιση καρκίνου του δέρματος και χημικών παραγόντων χρονολογείται από το 1775 όταν ο Άγγλος χειρουργός Sir Percival Pott παρατήρησε την συχνή εμφάνιση καρκίνου του οσχέου στους καπνοδοχοκαθαριστές και την απέδωσε στην χρόνια έκθεσή τους στον καπνό. Χρειάστηκε να περάσουν 150 χρόνια από τότε για να διαπιστωθεί ότι αυτή η καρκινογόνος δράση οφείλεται στους πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες και άλλα 50 χρόνια  για  να βρεθεί ότι  οι ουσίες αυτές ενεργοποιούνται και μεταβολίζονται στο ήπαρ (συκώτι) από τα ένζυμα του συστήματος Ρ450.

Η καρκινογένεση του δέρματος είναι μία πολύπλοκη  διεργασία, η οποία ολοκληρώνεται σε τρία τουλάχιστον στάδια: την εκκίνηση, την προαγωγή και την εξαλλαγή.

 Το πρώτο στάδιο, η εκκίνηση,  είναι το αποτέλεσμα της βραχείας τοπικής ή συστηματικής εκθέσεως σε ένα καρκινογόνο. Το στάδιο της εκκινήσεως ολοκληρώνεται ταχέως και οι προκαλούμενες αλλαγές στα κύτταρα κληρονομούνται και δεν είναι αναστρέψιμες. Η πιο καλά μελετημένη ομάδα εκκινητών είναι οι πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες οι οποίοι αφθονούν στο περιβάλλον και αποτελούν υποπροϊόντα της καύσεως ορυκτών καυσίμων και οργανικών υλικών. Σε αυτούς αποδίδεται η καρκινογόνος δράση των ορυκτέλαιων, της πίσσας και της αιθάλης των καπνοδόχων. Στους εκκινητές περιλαμβάνονται επίσης και αλκυλιωτικοί παράγοντες, ορισμένοι μάλιστα από τους οποίους χρησιμοποιούνται στην ιατρική θεραπευτική. Άλλοι εκκινητές είναι οι νιτροζαμίνες που περιέχονται στον καπνό των τσιγάρων και  προάγουν και το τρίτο στάδιο της καρκινογένεσης (την εξαλλαγή), προϊόντα της καύσεως του πετρελαίου όπως το δινιτροπυρένιο, αρωματικές αμίνες, ουρεθάνη  κ.α.

Οι εκκινητές έχουν την ιδιότητα να συνδέονται με το γενετικό υλικό, δηλαδή το DNA των επιδερμιδικών κυττάρων προκαλώντας μεταλλάξεις και τελικά την ενεργοποίηση πρωτοογκογονιδίων σε ογκογονίδια. Τα επιδερμιδικά κύτταρα διαθέτουν βεβαίως μηχανισμούς επιδιορθώσεως των μεταλλάξεων, ωστόσο οι μηχανισμοί αυτοί δεν μπορούν πάντοτε να επιτύχουν πλήρη απομάκρυνση του καρκινογόνου και απόλυτη επιδιόρθωση του γενετικού υλικού. Το πόσο σημαντικοί είναι οι μηχανισμοί επιδιορθώσεως του DNA καταδεικνύεται στην περίπτωση ανεπάρκειάς τους σε ορισμένες κληρονομικές παθήσεις, όπως π.χ. στην μελαγχρωματική ξηροδερμία η οποία χαρακτηρίζεται από την εμφάνιση τεράστιου αριθμού καρκινωμάτων στο δέρμα. Τα επιδερμιδικά κύτταρα κατά την φάση της εκκινήσεως δεν είναι ακόμη νεοπλασματικά (καρκινικά), ούτε παρουσιάζουν ουσιώδεις μορφολογικές αλλαγές.

Κατά το δεύτερο στάδιο της καρκινογένεσης, το στάδιο της προαγωγής, οι προαγωγικοί παράγοντες συμβάλλουν στην δημιουργία ενός περιβάλλοντος κατάλληλου για την ανάπτυξη του προσβεβλημένου από τον εκκινητή κυτταρικού πληθυσμού με αποτέλεσμα τη δημιουργία μίας προκαρκινωματώδους αλλοιώσεως. Οι προαγωγείς προκειμένου να ασκήσουν τη δράση τους πρέπει να αλληλεπιδράσουν με το δέρμα επανειλημμένα. Η προαγωγική φάση είναι δυνατόν να διαρκέσει επί έτη και από αυτήν ουσιαστικά εξαρτάται η διάρκεια της λανθάνουσας περιόδου κατά την καρκινογένεση (το διάστημα δηλαδή που μεσολαβεί από την έκθεση στην χημική ουσία μέχρι την εκδήλωση του καρκίνου). Η προαγωγή είναι μία δυνητικά αναστρέψιμη διεργασία και για τον λόγο αυτό οι περισσότερες στρατηγικές πρόληψης του καρκίνου εστιάζονται στη φάση αυτή. Οι πλέον μελετημένοι προαγωγείς είναι οι εστέρες φορβόλης και ιδιαίτερα το ΤΡΑ (12-O-tetradecanoylphorbol-13-acetate) που αποτελεί  συστατικό του κροτονέλαιου. ΄Αλλοι σημαντικοί προαγωγείς είναι  οι αλογονούχοι αρωματικοί υδρογονάνθρακες όπως το ΤCDD (2,3,7,8-Tετραχλωροδιβενζο-ρ-διοξίνη) που είναι συνηθισμένοι περιβαλλοντικοί ρύποι, διάφορα υπεροξείδια κ.λ.π.

Κατά το τρίτο στάδιο της καρκινογένεσης, το στάδιο της εξαλλαγής, τα προσβεβλημένα κύτταρα χαρακτηρίζονται από υψηλό επίπεδο γενετικής αστάθειας και ανωμαλίες στα χρωμοσώματα με αποτέλεσμα την μετατροπή των προκαρκινικών αλλοιώσεων σε καρκίνους. Οι προκαρκινικές αλλοιώσεις δεν παρουσιάζουν όλες σημαντική τάση εξαλλαγής. Ωστόσο η αλληλεπίδραση με χημικές μεταλλαξιογόνες ουσίες που χορηγούνται τοπικά ή συστηματικά, μπορεί να επιταχύνει θεαματικά την εξαλλαγή τους σε κακοήθη διηθητικά καρκινώματα.

Πολλές χημικές ουσίες δεν είναι οι ίδιες καρκινογόνες στην φυσική τους μορφή, αλλά τα μεταβολικά τους παράγωγα  που προκύπτουν κατά την αλληλεπίδρασή τους με ενζυμικά συστήματα και κατά κύριο λόγο με το Ρ450. Τι είναι αυτό το Ρ450; Το Ρ450 αποτελεί μία οικογένεια μικροσωματικών ενζύμων που εντοπίζονται στο ενδοπλασματικό δίκτυο των κυττάρων του εντέρου, του ήπατος, του δέρματος  καθώς και άλλων οργάνων και ιστών. Το Ρ450 αδρανοποιεί μεγάλο αριθμό εξωγενών χημικών παραγόντων με τους οποίους έρχεται σε επαφή ο οργανισμός σε καθημερινή βάση, καθώς και πολλές ενδογενείς ουσίες όπως στεροειδή και λιπίδια. Σε πολλές όμως περιπτώσεις δρά βλαπτικά καθώς μετατρέπει ανενεργείς χημικές ουσίες σε ενεργά καρκινογόνα μεταβολικά παράγωγα. Τα ισοένζυμα του Ρ450 κωδικοποιούνται από μία μεγάλη ομάδα γονιδίων. Η γενετική ετερογένεια που παρατηρείται σχετικά με τα γονίδια αυτά έχει ως αποτέλεσμα ορισμένα άτομα ή λαοί να παρουσιάζουν ανθεκτικότητα ή ιδιαίτερη ευαισθησία στην καρκινογόνο δράση συγκεκριμένων χημικών παραγόντων.

Τα τελευταία χρόνια οι ερευνητικές προσπάθειες για την πρόληψη του καρκίνου που οφείλεται σε χημικούς παράγοντες, εστιάζονται στην αναστολή της μεταβολικής ενεργοποίησης των καρκινογόνων από το Ρ450. ΄Ετσι βρίσκεται ήδη σε πειραματικό στάδιο η εφαρμογή  αναστολέων της ενζυμικής δραστηριότητος του Ρ450 όπως π.χ. οι ελαγκιτονίνες και οι επικατεχίνες (που βρίσκονται στο πράσινο τσάϊ). Επιπλέον εξετάζονται οι δυνατότητες γονιδιακής θεραπείας, με την εισαγωγή γονιδίων που θα τροποποιούν την δράση του Ρ450 αναστέλλοντας την ενεργοποίηση και διευκολύνοντας την διάσπαση  των καρκινογόνων ουσιών.

Υπερκεράτωση πελμάτων και αρχόμενα διηθητικά καρκινώματα, μετά από χρόνια έκθεση σε φυτοφάρμακα που περιείχαν αρσενικό

Γεώργιος Ι. Μπανταβάνης

Δερματολόγος – Αφροδισιολόγος

Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Πατρών

Η ψωρίαση είναι μια συχνή χρόνια φλεγμονώδης, αυτοάνοση δερματοπάθεια, ήδη γνωστή από τα κείμενα του Ιπποκράτη και του Κέλσου. Προσβάλλει ποσοστό 1,5 – 5% του γενικού πληθυσμού και αποτελεί ένα σημαντικό ιατρικό και κοινωνικοοικονομικό πρόβλημα. Τα τελευταία χρόνια έχουν σημειωθεί σημαντικές εξελίξεις στην θεραπευτική της νόσου, οι οποίες έχουν βελτιώσει σημαντικά το επίπεδο ζωής των ασθενών.

Η ψωρίαση χαρακτηρίζεται κλινικά από την παρουσία ασυμπτωματικών ή ήπια κνησμωδών ερυθρών λεπιδωδών βλατίδων που συρρέουν σε πλάκες διαφόρων μεγεθών και σχημάτων, οι οποίες ξεχωρίζουν σαφώς από το υγιές δέρμα. Τα λέπια των ψωριασικών πλακών είναι ασημόχρoα, παχιά, ξηρά και εύθρυπτα. Συνηθέστερες θέσεις εντοπίσεως είναι τα γόνατα, οι αγκώνες, το τριχωτό της κεφαλής, οι παλάμες, τα πέλματα, τα γεννητικά όργανα, οι πτυχές και τα νύχια. Ανάλογα με την μορφολογία των αλλοιώσεων η ψωρίαση διακρίνεται στην κοινή (κατά πλάκας) ψωρίαση, στην δακτυλιοειδή, στην πεταλιδοειδή και στη σταγονοειδή, ενώ ιδιαίτεροι και εξαιρετικά σημαντικοί τύποι ψωριάσεως είναι: α) η ερυθροδερμική, η οποία χαρακτηρίζεται από πολλαπλές ερυθηματολεπιδώδεις πλάκες που καλύπτουν σχεδόν όλη την επιφάνεια του σώματος με συνοδό πυρετό, ρίγος, κνησμό, λεμφαδενοπάθεια, αφυδάτωση και σημαντική απώλεια σιδήρου και πρωτεϊνών και β) η φλυκταινώδης που χαρακτηρίζεται από την παρουσία στείρων φλυκταινιδίων επί ερυθηματώδους ή ερυθηματολεπιδώδους βάσεως και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να γενικευθεί με συνοδά συστηματικά συμπτώματα και βαρύτατη κλινική εικόνα. Εκτός του δέρματος η ψωρίαση είναι δυνατόν να προσβάλλει τις αρθρώσεις (αρθροπαθητική ψωρίαση), το ήπαρ, το καρδιαγγειακό σύστημα (τριπλάσια συχνότητα καρδιαγγειακών νοσημάτων) και τους οφθαλμούς.

Η ψωρίαση παρουσιάζει χρόνια πορεία με υφέσεις και εξάρσεις. Οι τελευταίες συχνά αποδίδονται στους εξής εκλυτικούς παράγοντες: α) τραυματισμό του δέρματος από φυσικούς, χημικούς, λοιμώδεις ή ανοσολογικούς παράγοντες, β) λοιμώξεις, γ) ορμονικές και μεταβολικές διαταραχές, δ) λήψη φαρμάκων όπως ανθελονοσιακά, β-αναστολείς, μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, λίθιο, αναστολείς του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτενσίνης, ε) απότομη διακοπή χορήγησης στεροειδών, στ) κατάχρηση καπνού και αλκοόλ, ζ) ψυχικό stress, η) κλιματολογικές μεταβολές (επιδείνωση τον χειμώνα).

Η αιτιοπαθογένεια της νόσου δεν είναι πλήρως αποσαφηνισμένη. Η ψωρίαση χαρακτηρίζεται από την εκδήλωση σε γενετικά προδιατεθειμένα άτομα υπέρμετρης μιτωτικής δραστηριότητας (πολλαπλασιασμό) των κυττάρων της επιδερμίδας, παραγωγή παθολογικών κερατινών, φλεγμονώδη διήθηση του δέρματος από λευκοκύτταρα και παραγωγή από αυτά κυτταροκινών και άλλων μεσολαβητών οι οποίοι ενεργοποιούν φλεγμονώδη μονοπάτια όπως αυτά του TNFα και της IL-23/IL-17.

Σε ότι αφορά την αντιμετώπιση της ψωριάσεως απαραίτητη είναι η συνεχής αποφυγή των εκλυτικών παραγόντων που ήδη αναφέρθηκαν. Η αύξηση των γνώσεων σχετικά με την παθογένεια της νόσου και ειδικότερα την αυτοάνοση φύση αυτής επέτρεψε την εισαγωγή τοπικών και συστηματικών θεραπειών σαφώς προσανατολισμένων στην ρύθμιση των διαταραχών του πολλαπλασιασμού και της διαφοροποιήσεως της ψωριασικής επιδερμίδας καθώς και των συνοδών ανοσολογικών διαταραχών.

Τα τοπικά αντιψωριασικά φάρμακα περιλαμβάνουν κερατολυτικές ουσίες κορτικοστεροειδή, ανθραλίνη, πισσούχα σκευάσματα, συνθετικά ανάλογα βιταμίνης D3, ρετινοειδή κ.α. Η συστηματική θεραπεία (χάπια ή ενέσεις) περιλαμβάνει την από του στόματος χορήγηση ασιτρετίνης, κυκλοσπορίνης, μεθοτρεξάτης, απρεμιλάστης και ενέσιμων βιολογικών τροποποιητών. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρησιμοποιηθεί φωτοθεραπεία και φωτοχημειοθεραπεία.

Το είδος της συστηματικής ή τοπικής θεραπείας που θα χορηγηθεί εξατομικεύεται και εξαρτάται από τον τύπο της ψωριάσεως, την έκταση των βλαβών, το ιστορικό προηγουμένων θεραπειών και από τυχόν συνυπάρχοντα ιατρικά προβλήματα του ασθενούς. Πρέπει να σημειωθεί ότι τα φάρμακα που χορηγούνται για την συστηματική θεραπεία της ψωρίασης απαιτούν στενή παρακολούθηση του ασθενούς από τον δερματολόγο και τακτική διενέργεια αιματολογικών ή άλλων εξετάσεων.

Αν και η ψωρίαση ως γενετικά καθορισμένη νόσος δεν είναι δυνατόν να θεραπευθεί οριστικά, τουλάχιστον έως ότου η πλήρης αποσαφήνιση της παθογένειάς της προσφέρει τη δυνατότητα για την ανάπτυξη γονιδιακής θεραπείας, υπάρχει πλέον στη διάθεση του σύγχρονου δερματολόγου σημαντικός αριθμός συστηματικών και τοπικών φαρμακευτικών παραγόντων, η σωστή χρήση των οποίων μπορεί να επιφέρει ταχεία υποχώρηση των βλαβών και μακροχρόνιες περιόδους υφέσεως. Η συνεχιζόμενη έντονη ερευνητική δραστηριότητα δίνει σημαντικές ελπίδες για την ανάπτυξη ακόμη πιο αποτελεσματικών και ασφαλών θεραπειών για την ψωρίαση στο άμεσο μέλλον.

του Γεώργιου Ι. Μπανταβάνη

Διδάκτορος Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Πατρών

Η αυξημένη τριχοφυΐα, ιδιαίτερα των γυναικών, αποτελεί μια αρκετά συνηθισμένη διαταραχή. Αν και στην πλειονότητα των περιπτώσεων η αιτία επισκέψεως στον ιατρό είναι το αισθητικό μέρος του προβλήματος, δεν πρέπει να παραγνωρίζεται και η πιθανότητα συνυπάρχουσας ορμονικής ή άλλης διαταραχής. Στο άρθρο αυτό συνοψίζονται βασικά στοιχεία για αυτή την παθολογική κατάσταση και παρουσιάζονται οι σύγχρονες θεραπευτικές επιλογές.

Η παθολογικά αυξημένη τριχοφυΐα διακρίνεται σε δύο τύπους, την υπερτρίχωση που αφορά και τα δυο φύλα και τον δασυτριχισμό που αφορά μόνο τις γυναίκες. Οι διαταραχές αυτές δεν πρέπει να συγχέονται με την φυσιολογικά αυξημένη τριχοφυΐα που παρατηρείται σε ορισμένα άτομα και αποτελεί ιδιαίτερο οικογενειακό ή φυλετικό χαρακτηριστικό.

Υπερτρίχωση ονομάζεται η αυξημένη διάχυτη ανάπτυξη χνοωδών τριχών σε περιοχές του σώματος που δεν επηρεάζονται από τα ανδρογόνα. Η υπερτρίχωση μπορεί να είναι συγγενής (να οφείλεται δηλαδή σε διάφορες κληρονομικές παθήσεις όπως η τρισωμία 18 κ.α.) ή να σχετίζεται με νοσήματα όπως ο υποθυρεοειδισμός, η πομφολυγώδης επιδερμόλυση, οι πορφυρίες, η νευρογενής ανορεξία, η δερματομυοσίτις και ο υποσιτισμός. Μπορεί επίσης να παρατηρηθεί μετά από κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις, σε θέσεις τραυματισμού του δέρματος ή να οφείλεται σε φάρμακα. Τα κυριότερα φάρμακα που προκαλούν υπερτρίχωση ή δασυτριχισμό είναι τα αναβολικά στεροειδή, η δαναζόλη, οι φαινοθειζίνες, η μεθυλντόπα, η μετοκλοπραμίδη, οι προγεστίνες, η τεστοστερόνη, η ρεσερπίνη,  η μινοξιδίλη, η διαζοξίδη, η φαινυτοΐνη, η πενικιλλαμίνη, η κορτιζόνη, η στρεπτομυκίνη, η κυκλοσπορίνη και η πενικιλλαμίνη. Σε σπάνιες περιπτώσεις, μια γενικευμένη υπερτρίχωση που εμφανίζεται αιφνιδίως μπορεί να σχετίζεται με νεοπλάσματα του γαστρεντερικού συστήματος, του μαστού, των πνευμόνων ή άλλων οργάνων.

Δασυτριχισμός ονομάζεται η υπερβολική ανάπτυξη  τελικών τριχών σε περιοχές του σώματος της γυναίκας  που επηρεάζονται από τα ανδρογόνα και φυσιολογικά είναι άτριχες, όπως το άνω χείλος , οι παρειές, το πηγούνι, οι μαστοί, η κοιλία, η ράχη, η έσω επιφάνεια των μηρών και οι γλουτοί. Είναι αρκετά συχνή διαταραχή καθώς προσβάλει το 8% περίπου των γυναικών. Ο δασυτριχισμός είναι το αποτέλεσμα είτε αυξημένων επιπέδων ανδρογόνων στο αίμα, είτε αυξημένης ευαισθησίας των τριχικών θυλάκων σε φυσιολογικά επίπεδα ανδρογόνων. Συχνά συνοδεύεται από τις ακόλουθες διαταραχές, που επίσης σχετίζονται με αυξημένα επίπεδα ανδρογόνων: ακμή, αλωπεκία, παχυσαρκία, καρδιαγγειακά νοσήματα, διαταραχές των λιπιδίων, υπέρταση, διαταραχές περιόδου, στειρότητα και διαταραγμένη ανοχή στην γλυκόζη.

Ο δασυτριχισμός μπορεί να είναι οικογενής, ιδιοπαθής, να προέρχεται από αυξημένη έκκριση ανδρογόνων από τις ωοθήκες (σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, καλοήθεις και κακοήθεις όγκοι) ή από τα επινεφρίδια (σύνδρομο Cushing, συγγενής υπερπλασία των επινεφριδίων, καλοήθεις και κακοήθεις όγκοι) ή τέλος να οφείλεται σε χορήγηση φαρμάκων με ανδρογονική δράση.

Ο ιδιοπαθής δασυτριχισμός είναι αρκετά συχνός, συνήθως εκδηλώνεται αμέσως μετά την εφηβεία, έχει βραδεία εξέλιξη, ενώ οι ασθενείς έχουν φυσιολογικό επίπεδα ορμονών στο αίμα και δεν παρουσιάζουν διαταραχές του κύκλου. Παρατηρείται επίσης σε γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση όταν παύουν να βρίσκονται υπό την επίδραση των οιστρογόνων. Οι περισσότερες ασθενείς που προσέρχονται για laser αποτρίχωση ανήκουν σε αυτή την κατηγορία. Η διάγνωση του ιδιοπαθούς δασυτριχισμού τίθεται μετά από αποκλεισμό των άλλων πιθανών αιτίων.

Το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών προσβάλει ποσοστό 6% περίπου των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας και χαρακτηρίζεται από χρόνια ανωορρηξία και υπερανδρογοναιμία σε συνδυασμό με διαταραχές της περιόδου, στειρότητα, παχυσαρκία και συμπτώματα σχετιζόμενα με αυξημένα επίπεδα ανδρογόνων όπως ακμή και αλωπεκία.

Η διάγνωση της υπερτρίχωσης και του δασυτριχισμού τίθεται μετά από προσεκτική λήψη ατομικού και οικογενειακού ιστορικού, φυσική εξέταση και ανάλογα με την περίπτωση εργαστηριακό έλεγχο, ο οποίος περιλαμβάνει αιματολογικές (FSH, LH, προλακτίνη, τεστοστερόνη, θειική δεϋδροεπιανδροστερόνη κ.λ.π.) ή/και απεικονιστικές εξετάσεις όπως υπερηχογράφημα ωοθηκών. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στις ασθενείς που εμφανίζουν αιφνίδια αύξηση της τριχοφυΐας, αμηνόρροια ή διαταραχές εμμήνου ρύσεως και αλλαγή της φωνής (γίνεται πιο βαριά). Στις περιπτώσεις αυτές η πιθανότητα κάποιας γενικευμένης ορμονικής διαταραχής είναι αρκετά υψηλή και απαιτείται σχετική διερεύνηση.

Η θεραπεία των ατόμων με αυξημένη τριχοφυΐα διακρίνεται σε τοπική (καταστροφή δηλαδή των τριχών με διάφορους τρόπους) και σε συστηματική. Η τελευταία εφαρμόζεται σε περιπτώσεις όπου διαπιστώνεται υποκείμενη ορμονική διαταραχή και περιλαμβάνει – ανάλογα με την περίπτωση – την χορήγηση φαρμάκων όπως αντισυλληπτικά, αντιανδρογόνα, κορτικοστεροειδή κ.α. Ιδιαίτερα σημαντική σε παχύσαρκους ασθενείς είναι η απώλεια βάρους, τόσο για τον έλεγχο της υπερτριχώσεως αλλά και για την ελάττωση του κινδύνου εκδηλώσεως σακχαρώδους διαβήτη και καρδιαγγειακών νοσημάτων.

Οι παραδοσιακές μέθοδοι τοπικής θεραπείας περιλαμβάνουν την εκρίζωση των τριχών με τσιμπιδάκι ή κερί, το ξύρισμα, τη χρήση λευκαντικών ή κερατολυτικών ουσιών και την ηλεκτρόλυση με βελόνα. Οι μέθοδοι αυτοί ωστόσο, εκτός των άλλων μειονεκτημάτων τους (άλγος, ερεθισμός, θυλακίτιδα, ουλές κ.α.) δεν προσφέρουν κάποιο μόνιμο αποτέλεσμα.

Η πιο αποτελεσματική μέθοδος αποτριχώσεως σήμερα, είναι η εκλεκτική φωτοθερμόλυση με laser. Κατά την μέθοδο αυτή χρησιμοποιούνται συσκευές laser διαφόρων τύπων οι οποίες παράγουν φωτεινές δέσμες υψηλής ενέργειας και κατάλληλου μήκους κύματος ώστε να απορροφούνται από την μελανίνη, την χρωστική δηλαδή των τριχών. Η ενέργεια, χρησιμοποιώντας την τρίχα ως αγωγό, μεταφέρεται εκλεκτικά στον τριχικό θύλακο και τον καταστρέφει θερμικά. Η εξέλιξη της τεχνολογίας έχει επιτρέψει τα τελευταία χρόνια την δημιουργία ιδιαίτερα αποτελεσματικών συσκευών laser αποτριχώσεως, οι οποίες εφαρμόζονται σε κάθε τύπο δέρματος και τρίχας και επιτυγχάνουν σε μικρό αριθμό συνεδριών εξαιρετικά και μόνιμα αποτελέσματα. Τα laser Αλεξανδρίτη θεωρούνται ως η καλύτερη επιλογή δεδομένου ότι επιτρέπουν την διοχέτευση στην τρίχα φωτός υψηλής ενέργειας, ενώ ταυτόχρονα μπορούν να ελαττώσουν πολύ τον χρόνο παλμού επιτυγχάνοντας εξαιρετικά αποτελέσματα και σε λεπτές και ανοικτόχρωμες τρίχες. Στα χέρια του εξειδικευμένου δερματολόγου η θεραπεία είναι απόλυτα ασφαλής.

Ο Petrus Gonsalvus γνωστός ως “o τριχωτός άνθρωπος”, όπως απεικονίσθηκε από τον Joris Hoefnagel.

Γεώργιος Μπανταβάνης

Δερματολόγος – Αφροδισιολόγος

Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Πατρών

Η ποικιλόχρους πιτυρίαση αποτελεί μια από τις συχνότερες δερματοπάθειες σε περιοχές με θερμό κλίμα, ιδιαίτερα κατά το καλοκαίρι και την αρχή του φθινοπώρου. Οφείλεται στην ανεξέλεγκτη υπερανάπτυξη στο δέρμα των μυκήτων του γένους Malassezia και ειδικότερα του Malassezia furfur, οι οποίοι αποτελούν μέρος της φυσιολογικής χλωρίδας. Παράγοντες που προδιαθέτουν σε αυτή την παθολογική υπερανάπτυξη είναι το θερμό και υγρό κλίμα, η αυξημένη εφίδρωση, το λιπαρό δέρμα και το αδύνατο ανοσοποιητικό σύστημα. Συχνότερα προσβάλλονται έφηβοι και νεαροί ενήλικες.

Κλινικά, η ποικιλόχρους πιτυρίαση χαρακτηρίζεται από την παρουσία στρόγγυλων ή ωοειδών κηλίδων και πλακών, χρώματος αρχικά ρόδινου ή καστανόχροου και σε επόμενο στάδιο λευκού. Η λεύκανση οφείλεται αφενός στην απολέπιση του δέρματος, αφετέρου στην ικανότητα του μύκητα να αναστέλλει την μελανινογένεση στην προσβεβλημένη περιοχή. Οι πλάκες αυτές είναι ασυμπτωματικές ή ελαφρά κνησμώδεις, συχνά συρρέουν και συνενώνονται, ενώ στην επιφάνειά τους παρατηρείται ελαφρά απολέπιση. Συχνότερα προσβάλλεται το άνω τμήμα του κορμού και οι ώμοι, χωρίς όμως να αποκλείονται και άλλες εντοπίσεις.

Η ποικιλόχρους πιτυρίαση πρέπει κυρίως να διαχωρισθεί από την λεύκη (μια αυτοάνοση δερματοπάθεια όπου διαταράσσεται η ικανότητα του δέρματος να παράγει μελανίνη) και από την μεταφλεγμονώδη υποχρωμία (λεύκανση του δέρματος μετά από προηγηθείσα φλεγμονή). Η διάγνωση της νόσου γίνεται με την κλινική εξέταση από τον δερματολόγο. Υποβοηθητικά μπορεί να χρησιμοποιηθεί επισκόπηση με λυχνία Wood ή και μικροβιολογική εξέταση επιχρίσματος από τις βλάβες.

Η θεραπεία συνίσταται στην χορήγηση τοπικών και από του στόματος αντιμυκητιασικών φαρμάκων. Σημειώνεται ωστόσο ότι η πλήρης αποκατάσταση του χρώματος των λευκωπών περιοχών χρειάζεται αρκετούς μήνες μετά το πέρας της θεραπείας.

Η ποικιλόχρους πιτυρίαση δεν καταλείπει ανοσία, συνεπώς είναι δυνατόν κάποιος να εκδηλώσει την πάθηση εκ νέου, ορισμένοι δε άνθρωποι λόγω προδιάθεσης (λιπαρό δέρμα, χαμηλή ανοσία) ή τρόπου ζωής (διαβίωση σε θερμό και υγρό κλίμα, έντονη σωματική δραστηριότητα, θαλάσσια λουτρά) παρουσιάζουν την δερματοπάθεια σχεδόν κάθε χρόνο. Σε αυτές τις περιπτώσεις η τακτική χρήση ενός αντιμυκητιασικού καθαριστικού, η αποφυγή λιπαρών καλλυντικών, η χρήση χαλαρών ρούχων και η εφαρμογή αντιηλιακών σκευασμάτων μπορεί να έχει σημαντικό προληπτικό χαρακτήρα.

Το βιβλίο «Καρδιά και Δέρμα – Δερματολογική προσέγγιση ασθενών με καρδιαγγειακές παθήσεις», των Διονυσίου Τσαμπάου (Καθηγητής Δερματολογίας Πανεπιστημίου Πατρών) και Γεωργίου Μπανταβάνη (Δερματολόγος, Διδάκτορας Πανεπιστημίου Πατρών) κυκλοφόρησε από τις Ιατρικές Εκδόσεις Π. Χ. Πασχαλίδης και γνώρισε θερμή υποδοχή από τον επιστημονικό κόσμο. Για το βιβλίο μιλά ο εκ των συγγραφέων, δερματολόγος Γ. Μπανταβάνης:

“Το βιβλίο «Καρδιά και Δέρμα» είναι ένα πρωτότυπο ιατρικό σύγγραμμα, το οποίο γεφυρώνει δύο εκ πρώτης όψεως άσχετες μεταξύ τους ειδικότητες – την Καρδιολογία και την Δερματολογία – καλύπτοντας ένα σημαντικό κενό της Ελληνικής αλλά και της διεθνούς βιβλιογραφίας. Απευθύνεται πρωτίστως στους καρδιολόγους και καρδιοχειρουργούς, αλλά και σε ιατρούς άλλων ειδικοτήτων που χειρίζονται ασθενείς με νοσήματα του καρδιαγγειακού συστήματος. Επίσης στους ειδικευόμενους ιατρούς των αντίστοιχων ειδικοτήτων και στους φοιτητές ιατρικής.

Η ιδέα συγγραφής του βιβλίου προέκυψε όταν από την επαφή μας με πληθώρα δερματολογικών και καρδιολογικών δερματολογικών ασθενών είχαμε την τύχη να διδαχθούμε ότι η Καρδιολογία και η Δερματολογία στην πραγματικότητα έχουν πολλαπλά σημεία επαφής κυρίως σε κλινικό αλλά και σε πειραματικό επίπεδο. Προχωρήσαμε στην συγγραφή του βιβλίου στοχεύοντας στην ανάδειξη αυτών των σημείων αλλά και φιλοδοξώντας να αποτελέσει ένα χρήσιμο εργαλείο στα χέρια του ιατρού για την αξιοποίηση των στοιχείων αυτών στην καθημερινή ιατρική πράξη.

Τα νοσήματα του καρδιαγγειακού συστήματος (στεφανιαία νόσος, μυοκαρδιοπάθειες, μυοκαρδίτιδες, ενδοκαρδίτιδες, καρδιακά νεοπλάσματα κ.λ.π.) πολύ συχνά συνοδεύονται από δερματολογικές εκδηλώσεις. Επιπλέον, ένας μεγάλος αριθμός συστηματικών παθήσεων (σύνδρομα, αυτοάνοσα, μεταβολικά, ενδοκρινικά, λοιμώδη και νεοπλασματικά νοσήματα) χαρακτηρίζεται από προσβολή και του καρδιαγγειακού συστήματος και του δέρματος. Επειδή μάλιστα οι δερματικές εκδηλώσεις συχνά προηγούνται χρονικά εκείνων από το καρδιαγγειακό σύστημα είναι δυνατόν να οδηγήσουν στην πρώιμη διάγνωση και έγκαιρη θεραπευτική αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών παθήσεων. Δεν είναι καθόλου σπάνιο το φαινόμενο οι ασθενείς να υποτιμούν την σημασία των πρώιμων δερματικών τους εκδηλώσεων, οι οποίες συχνά παραμένουν αδιάγνωστες, με αποτέλεσμα ο καρδιολόγος να είναι ο πρώτος ιατρός στον οποίο καταφεύγουν, όταν πλέον έχουν ήδη εκδηλωθεί καρδιαγγειακά προβλήματα. Επομένως, μια τουλάχιστον αδρή γνώση του δερματολογικού σκέλους της κλινικής εικόνας των νοσημάτων αυτών θα μπορούσε να αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμη για την διάγνωση της υποκειμένης συστηματικής νόσου. 

Στο βιβλίο δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στις προκαλούμενες από τα καρδιολογικά φάρμακα αλλοιώσεις του δέρματος και των εξαρτημάτων του, οι οποίες είναι πολύ συχνές και σε ορισμένες περιπτώσεις πολύ σοβαρές. Επίσης, σε ραγδαία εξελισσόμενα επιστημονικά πεδία όπως οι δερματολογικές εκδηλώσεις σε ασθενείς με μεταμόσχευση καρδίας και οι δερματολογικές επιπλοκές καρδιοχειρουργικής και επεμβατικής καρδιολογίας.”

Γεώργιος Μπανταβάνης

Δερματολόγος – Αφροδισιολόγος

Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Πατρών

Το μελάνωμα είναι ο κακοηθέστερος όγκος του δέρματος και των βλεννογόνων. Οφείλεται στην κακοήθη εξαλλαγή των μελανοκυττάρων, των κυττάρων δηλαδή που παράγουν τη χρωστική του δέρματος μελανίνη. Η μεγάλη του κακοήθεια σχετίζεται με την ιδιότητά του να δίνει σε πολύ πρώιμο στάδιο μεταστάσεις σε απομακρυσμένα όργανα.

Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται διεθνώς μια σημαντικότατη αύξηση της συχνότητας του μελανώματος, της τάξεως του 7% ετησίως. Η αύξηση αυτή σχετίζεται κατά κύριο λόγο με την καρκινογόνο δράση της υπεριώδους ακτινοβολίας, η έκθεση στην οποία είναι ιδιαίτερα αυξημένη εξαιτίας της λεγόμενης «τρύπας του όζοντος». Σε μικρότερο βαθμό συμβάλλει και η συνεχώς αυξανόμενη έκθεση του δέρματος σε καρκινογόνους χημικούς παράγοντες.

Το κακόηθες μελάνωμα εκδηλώνεται συνήθως σε άτομα της λευκής φυλής και είναι δύο περίπου φορές συχνότερο στις γυναίκες απ’ότι στους άνδρες. Εμφανίζεται είτε στο κλινικά υγιές δέρμα (στο 10-20% των περιπτώσεων) είτε σε έδαφος προϋπάρχουσας μελαγχρωματικής βλάβης (ελιάς). Πρόκειται για ένα έπαρμα του δέρματος μαύρου, μαυροκόκκινου ή καφέ χρώματος, με ανομοιογένεια στην κατανομή της χρωστικής, σχήμα ασύμμετρο και όρια ανώμαλα ή ασαφή. Το μέγεθος του ποικίλει, συνήθως όμως η διάμετρος του υπερβαίνει τα 5 χιλιοστά. Σε ορισμένες περιπτώσεις αιμορραγεί ή προκαλεί κνησμό. Αν και εμφανίζεται συχνότερα στις ηλιοεκτεθειμένες περιοχές του σώματος, μπορεί να προσβάλλει οποιοδήποτε σημείο του δέρματος και των βλεννογόνων.

Την αρχόμενη κακοήθη εξαλλαγή ενός σπίλου (ελιάς) την υποπτευόμαστε όταν παρατηρείται απότομη αύξηση του μεγέθους του, μεταβολή του χρώματος, κνησμός, ερεθισμός ή αιμορραγία. Σε αυτές τις περιπτώσεις ο ασθενής θα πρέπει να απευθύνεται άμεσα σε δερματολόγο διότι η σωστή χειρουργική αφαίρεση του σπίλου έχει ως αποτέλεσμα την πλήρη ίαση για τον ασθενή, εφόσον ο σπίλος δεν έχει εξαλλαγεί ήδη σε κακόηθες μελάνωμα.

Σε σχετικά αυξημένο κίνδυνο για την εμφάνιση κακοήθους μελανώματος βρίσκονται:

• τα άτομα που έχουν στο δέρμα τους άνω των πενήντα μελαγχρωματικών σπίλων
• τα άτομα με μεγάλο αριθμό δυσπλαστικών μελαγχρωματικών σπίλων, δηλαδή σπίλων με ασύμμετρο σχήμα, ανώμαλα όρια και επιφάνεια και ανομοιογένεια χρωστικής
• όσοι έχουν δέρμα τύπου Ι, δηλαδή κοκκινίζουν αμέσως μετά την έκθεση στον ήλιο και δεν μαυρίζουν ποτέ
• τα άτομα με φυσικά κόκκινα ή κοκκινόξανθα μαλλιά
• όσοι έχουν ατομικό ή οικογενειακό ιστορικό μελανώματος
• όσοι εκτίθενται παρατεταμένα στον ήλιο για επαγγελματικούς (π.χ. αγρότες, ναυτικοί) ή άλλους λόγους (π.χ. ηλιοθεραπεία)
• τα άτομα με ιστορικό πολλαπλών και σοβαρών ηλιακών εγκαυμάτων

Ο βασικός τρόπος θεραπευτικής αντιμετώπισης του κακοήθους μελανώματος είναι η έγκαιρη χειρουργική αφαίρεση του, πριν δηλαδή δώσει μεταστάσεις στους πνεύμονες, το ήπαρ, την καρδιά τον εγκέφαλο και άλλα όργανα. Τo μελάνωμα (ή η βλάβη που είναι ύποπτη για μελάνωμα) πρέπει να αφαιρείται με χειρουργικό όριο ασφαλείας τουλάχιστον 1 cm,  διότι ακόμη και σε απόσταση 6 mm από την περιφέρεια του όγκου βρίσκονται καρκινικά κύτταρα σε ποσοστό έως και 92%. Μετά την χειρουργική αφαίρεση η βλάβη αποστέλλεται για ιστολογική εξέταση και εφόσον επιβεβαιωθεί η διάγνωση ακολουθεί περαιτέρω ευρεία χειρουργική εκτομή, ανάλογα με το πάχος του όγκου.

Για τα μελανώματα μικρού πάχους η μετεγχειρητική πενταετής επιβίωση ανέρχεται στο 96% περίπου των ασθενών. Μέχρι πριν λίγα χρόνια, εάν το πάχος των μελανωμάτων ξεπερνούσε τα 2mm η πενταετής επιβίωση ήταν μικρότερη του 20%, ενώ στις περιπτώσεις που το μελάνωμα είχε ήδη δώσει μεταστάσεις η πρόγνωση ήταν απογοητευτική. Αυτή η εικόνα έχει πλέον ανατραπεί σε ένα βαθμό με τις σύγχρονες ανοσοθεραπείες που έχουν βελτιώσει σημαντικά την πρόγνωση σε αυτούς τους ασθενείς.

Από τα παραπάνω είναι σαφής η σημασία της έγκαιρης διάγνωσης. Τα άτομα υψηλού κινδύνου πρέπει να εξετάζονται προληπτικά τουλάχιστον ανά 6μηνο από δερματολόγο, ώστε οι ύποπτες βλάβες να εντοπίζονται και να αφαιρούνται. Σημαντική βοήθεια στην παρακολούθηση αυτών των ασθενών προσφέρουν και οι σύγχρονες τεχνικές επισκόπησης (επιδερμοσκόπηση) και ψηφιακής φωτογράφησης, επεξεργασίας και αποθήκευσης της εικόνας σε ηλεκτρονικό υπολογιστή.  Άμεσα πρέπει επίσης να εξετάζονται από δερματολόγο όσοι έχουν κάποιο σπίλο που παρουσιάζει κάποιες από τις μεταβολές που προαναφέρθηκαν (αύξηση μεγέθους, αλλαγή στο χρώμα, κνησμό, αιμορραγία κ.λ.π.).

Παράλληλα, απαιτείται η αποφυγή των ηλιακών εγκαυμάτων, η αποφυγή της έκθεσης στον ήλιο μεταξύ 11π.μ. και 3 μ.μ., η τακτική εφαρμογή αντιηλιακών με υψηλό δείκτη προστασίας και η χρήση προστατευτικών ενδυμάτων και καπέλου.

Γεώργιος Μπανταβάνης

Δερματολόγος – Αφροδισιολόγος

Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Πατρών

Η τοπική εναπόθεση λίπους σε περιοχές του σώματος όπως η κοιλιά, οι γοφοί και οι μηροί είναι ένα φυσιολογικό φαινόμενο που επηρεάζεται από γενετικούς, ορμονικούς και διατροφικούς παράγοντες. Η κατανομή του λίπους διαφέρει μεταξύ ανδρών και γυναικών, με τους άνδρες να τείνουν να συγκεντρώνουν λίπος στην κοιλιακή χώρα και τις γυναίκες στους γοφούς και τους μηρούς. Η τοπική συσσώρευση λίπους μπορεί να επηρεαστεί από παραμέτρους του τρόπου ζωής, όπως η διατροφή, η έλλειψη φυσικής δραστηριότητας ή το άγχος, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις σχετίζεται με ορμονικές διαταραχές.

Ο όρος κυτταρίτιδα έχει χρησιμοποιηθεί ήδη από τo 1920 για να περιγράψει μια μεταβολή στην τοπογραφία του δέρματος και των μαλακών μορίων η οποία απαντάται κυρίως σε γυναίκες και εντοπίζεται στην κοιλιακή χώρα, τους γλουτούς και τα κάτω άκρα. Με την πάροδο των ετών, έγινε αντιληπτό ότι δεν πρόκειται απλά για μια δυσμορφία του σώματος αλλά για μια πολύ πιο σύνθετη κατάσταση χαρακτηριζόμενη επιπρόσθετα από τοπικές διαταραχές στην κυκλοφορία του αίματος και στο λεμφαγγειακό σύστημα, κατακράτηση υγρών και οιδήματα, άλγος και διαταραχές στο μεταβολισμό του λιπώδους ιστού. Σχετίζεται με γενετικούς, ορμονικούς, μεταβολικούς, αγγειακούς, διατροφικούς παράγοντες καθώς και με το γενικότερο τρόπο ζωής π.χ. κάπνισμα, καθιστική ζωή. Λεπτές, κανονικές και υπέρβαρες γυναίκες μπορούν να εμφανίσουν κυτταρίτιδα. Ενώ στην παχυσαρκία παρατηρείται απλώς υπερτροφία των λιποκυττάρων, στην περίπτωση της κυτταρίτιδας η περίσσεια λιπώδους ιστού περιορίζεται και διαχωρίζεται από ινώδεις δεσμίδες με αποτέλεσμα νησίδια λιποκυττάρων να προβάλλουν προς το δέρμα και να προσδίδουν την χαρακτηριστική εικόνα της κυτταρίτιδας (ακανόνιστη εμφάνιση δέρματος, εντυπώματα και πτυχώσεις, όψη φλοιού πορτοκαλιού).

Η χαλάρωση του δέρματος συμβαίνει φυσιολογικά με την πάροδο του χρόνου, λόγω της γήρανσης και της μείωσης της παραγωγής κολλαγόνου και ελαστίνης, των πρωτεϊνών δηλαδή που διατηρούν το δέρμα σφριγηλό και ελαστικό. Επιπλέον, παράγοντες όπως η απότομη απώλεια βάρους, η υπερβολική έκθεση στον ήλιο, το κάπνισμα, η κακή διατροφή και το άγχος μπορούν να επιδεινώσουν τη χαλάρωση. Συχνά εμφανίζεται σε περιοχές όπως το πρόσωπο, ο λαιμός, οι βραχίονες και η κοιλιά (συχνά μετά από τον τοκετό).

Αν και ένας επαναπροσδιορισμός του καθημερινού τρόπου ζωής με έμφαση στην υγιεινή διατροφή και την άσκηση είναι συχνά αποτελεσματικός, η μείωση του λίπους ή/και της κυτταρίτιδας σε συγκεκριμένα σημεία απαιτεί πολλές φορές και ειδική θεραπευτική προσέγγιση. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αυξημένη ζήτηση για μη επεμβατικές, αποτελεσματικές και ασφαλείς θεραπείες για το τοπικό πάχος, την κυτταρίτιδα και την χαλάρωση του δέρματος. Κατά καιρούς έχουν δοκιμαστεί διάφορες προσεγγίσεις όπως μάλαξη τύπου ενδοδερμίας, φωτοθεραπεία, υπέρηχοι, μεσοθεραπεία και ραδιοσυχνότητες (100 kHz – 40 MHz). Οι θεραπείες αυτές προκαλούν μια σχετική βελτίωση, ωστόσο αποτυγχάνουν να είναι αποτελεσματικές και στους τρείς προαναφερθέντες στόχους.

Πρόσφατα αναπτύχθηκε μια νέα τεχνολογία μικροκυμάτων για την θεραπεία εντοπισμένου λίπους, κυτταρίτιδας και χαλάρωσης δέρματος. Τα μικροκύματα είναι ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία συχνότητας 1 έως 300 GHz. Η νέα τεχνολογία εκπέμπει ελεγχόμενα μικροκύματα συχνότητας 2.45 GHz τα οποία αλληλεπιδρούν με βιολογικά μόρια – στόχους απελευθερώνοντας εντοπισμένη, ελεγχόμενη θερμότητα η οποία  απορροφάται εκλεκτικά από το νερό και το λίπος μέσω μιας βιοφυσικής διεργασίας που ονομάζεται διηλεκτρική θέρμανση. Τα μικροκύματα προκαλούν μια σειρά διεργασιών στην κυτταρική μεμβράνη και το κυτταρόπλασμα των λιποκυττάρων που οδηγεί αρχικά σε εξωκυττάρωση του λίπους και ακολούθως σε λύση της κυτταρικής μεμβράνης και καταστροφή του λιποκυττάρου. Το λίπος που συγκεντρώνεται από την λύση των λιποκυττάρων αποβάλλεται σε δεύτερο χρόνο μέσω του λεμφικού συστήματος. Ταυτόχρονα, τα μικροκύματα προκαλούν συρρίκνωση των ινών του κολλαγόνου με αποτέλεσμα την σύσφιξη του δέρματος.

Το Onda Pro, κατασκευασμένο από την πρωτοπόρο Ιταλική εταιρία DEKA, είναι η πρώτη και μοναδική παγκοσμίως ιατρική συσκευή για δερματολογική χρήση που παράγει μικροκύματα, τα οποία δρουν στοχευμένα στα λιποκύτταρα και στις κολλαγόνες ίνες του υποδόριου ιστού για την θεραπεία του τοπικού πάχους, της κυτταρίτιδας και της χαλάρωσης του δέρματος. Αποτελεί πραγματική επανάσταση στον τομέα της σμίλευσης σώματος και προσώπου για την οποία έχει βραβευθεί με το βραβείο καλύτερης πρωτοποριακής τεχνολογίας στα Aesthetic Industry Awards.

Το Onda Pro είναι το μοναδικό μηχάνημα της αγοράς που ταυτόχρονα σε μία συνεδρία επιτυγχάνει ταυτόχρονα εντυπωσιακή ελάττωση του τοπικού πάχους, θεραπεία όλων των σταδίων της κυτταρίτιδας και σύσφιξη του χαλαρωμένου δέρματος σε σώμα και πρόσωπο. Η θεραπεία γίνεται με την χρήση τριών ειδικών κεφαλών οι οποίες είναι ψυχόμενες ώστε η θεραπεία να είναι απολύτως ανώδυνη και ευχάριστη.

Με το Onda Pro θεραπεύονται οι ακόλουθες περιοχές του σώματος:

• Πρόσωπο: σύσφιξη, ανόρθωση του οβάλ
• Υπογνάθια χώρα (διπλοσάγωνο): λιπόλυση, σύσφιξη
• Γλουτοί: λιπόλυση, κυτταρίτιδα, σύσφιξη, βελτίωση ραγάδων
• Κοιλιά: λιπόλυση, σύσφιξη, βελτίωση ραγάδων
• Μηροί: λιπόλυση, κυτταρίτιδα, σύσφιξη, βελτίωση ραγάδων
• Κνήμες: λιπόλυση και κυτταρίτιδα στις χοντρές γάμπες
• Κορμός: λιπόλυση και σύσφιξη σε Love handles και Bra rolls
• Βραχίονες: λιπόλυση και σύσφιξη στα χαλαρά μπράτσα

Το τελικό αποτέλεσμα της θεραπείας είναι μεγάλη μείωση πόντων, σημαντικότατη βελτίωση της εμφάνισης της κυτταρίτιδας, σύσφιξη του χαλαρωμένου δέρματος και δραστική υποχώρηση των συνοδών συμπτωμάτων (άλγος, οιδήματα, αίσθημα βάρους στα πόδια). Τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά με λίγες μόνο θεραπείες (συνήθως 2 έως 4) και εμφανή ήδη από την πρώτη εφαρμογή. Η διάρκεια των αποτελεσμάτων είναι μεγάλη, ιδιαίτερα εάν ακολουθηθεί ένας υγιεινός τρόπος ζωής. Σε αντίθεση με παλαιότερες τεχνολογίες η θεραπεία με το Onda Pro είναι απόλυτα ασφαλής για τα εσωτερικά όργανα και την επιδερμίδα γιατί τα μικροκύματα απορροφώνται επιλεκτικά από το λιπώδη ιστό.

Οι θεραπευτικές συνεδρίες με το Onda Pro προσφέρουν πλέον πρωτόγνωρες δυνατότητες αντιμετώπισης και αποτελέσματα μέχρι πρότινος αδιανόητα σε ένα ιδιαίτερα δυσεπίλυτο πρόβλημα.

Γεώργιος Ι. Μπανταβάνης

Δερματολόγος – Αφροδισιολόγος

Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Πατρών

Η ατοπική δερματίτιδα (ΑΔ) είναι μία χρόνια, μη μεταδοτική, φλεγμονώδης δερματοπάθεια, η οποία εκδηλώνεται σε ποσοστό 10-20% των παιδιών και 3% των ενηλίκων. Αποτελεί εκδήλωση μιας κληρονομικής αλλεργικής προδιάθεσης, η οποία ονομάζεται «ατοπία» και εκτός της ΑΔ περιλαμβάνει νοσήματα όπως το άσθμα και η ατοπική ρινίτιδα ή βλεφαροεπιπεφυκίτιδα.

Διακρίνονται τρεις μορφές της ΑΔ: η βρεφική, η παιδική και η ΑΔ νέων και ενηλίκων. Στην βρεφική μορφή της νόσου παρατηρείται ερύθημα (κοκκινίλα), μικρές φυσαλίδες, διαβρώσεις (λόγω του έντονου ξεσμού), εφελκίδες («κάπαλα») και λέπια. Οι δερματικές αλλοιώσεις εμφανίζονται από τους πρώτους μήνες της ζωής, προκαλούν έντονη φαγούρα στο παιδί και εντοπίζονται στα μάγουλα, το τριχωτό της κεφαλής και σπανιότερα στα άκρα και τον κορμό. Μετά από μία πορεία με υφέσεις και εξάρσεις η νόσος είτε υποχωρεί είτε μεταπίπτει περί το δεύτερο έτος στην παιδική ΑΔ, η οποία χαρακτηρίζεται από έντονη ξηρότητα και πάχυνση του δέρματος (λειχηνοποίηση), απολέπιση, ερυθρές βλατίδες και πλάκες, εκδορές και εφελκίδες. Οι αλλοιώσεις εντοπίζονται πίσω από τα γόνατα και τους αγκώνες, στην ραχιαία (εξωτερική) επιφάνεια χεριών και ποδιών, στο πρόσωπο, στο λαιμό και στον θώρακα. Η ΑΔ νέων και ενηλίκων χαρακτηρίζεται από ξηρότητα, ερυθρότητα, απολέπιση και λειχηνοποίηση στις προαναφερθείσες θέσεις. Συνηθισμένη είναι η επιμόλυνση των δερματικών αλλοιώσεων από βακτήρια, μύκητες ή ιούς με αποτέλεσμα την δραματική επιδείνωση της κλινικής εικόνας. Η ΑΔ συχνά συνοδεύεται και από χειλίτιδα, δερματίτιδα της θηλής του μαστού, διαταραχές των νυχιών, τραχύτητα του δέρματος σε γόνατα και αγκώνες, διαταραχές στο χρώμα του δέρματος, μεγάλη πυκνότητα παλαμιαίων δερματογλυφικών, περιοφθαλμική μελάγχρωση κ.α.

Ένας μεγάλος αριθμός ερεθισμάτων (αλλεργιογόνα) είναι δυνατόν να προκαλέσουν έξαρση της ΑΔ: τρόφιμα (δημητριακά, αλεύρι, γαλακτοκομικά, αυγό, σοκολάτα, κρέας και ψάρια διαφόρων ειδών, θαλασσινά, ορισμένα φρούτα και λαχανικά), φυτικά αλλεργιογόνα (λεύκα, φτελιά, ιτιά, ελιά, βελανιδιά, διάφορα είδη χόρτων), τρίχες, λέπια και φτερά ζώων, μύκητες, βακτήρια και ορισμένες φυσικές ή συνθετικές ουσίες (βαμβάκι, μετάξι, μαλλί, πλαστικά, γύρη, ακάρεα οικιακής σκόνης, απορρυπαντικά κ.α.). Η ΑΔ επιδεινώνεται επίσης από ορμονικούς παράγοντες (κύηση, εμμηνόπαυση, έμμηνος κύκλος), το ψυχικό stress (άγχος, κατάθλιψη, παιδιά με διαταραγμένο οικογενειακό περιβάλλον) και τις κλιματολογικές συνθήκες (επιδείνωση το χειμώνα).

Η διάγνωση της ΑΔ μπαίνει από τον γιατρό με βάση το ιστορικό και την χαρακτηριστική κλινική εικόνα και υποβοηθείται από εξετάσεις ή δοκιμασίες που επιτρέπουν σε κάποιες περιπτώσεις τον εντοπισμό των υπεύθυνων αλλεργιογόνων.

Η ΑΔ, ως γενετικά καθοριζόμενη νόσος, έχει μία χρόνια πορεία με υφέσεις και εξάρσεις. Ωστόσο, η σωστή αντιμετώπιση της επιτρέπει μακρές περιόδους υφέσεως και ταχεία αντιμετώπιση των εξάρσεων. Οι ασθενείς θα πρέπει να αποφεύγουν τις υψηλές θερμοκρασίες (που προκαλούν ιδρώτα και κνησμό) αλλά και την υπερβολική έκθεση στο κρύο, ενώ κατά τους χειμερινούς μήνες καλό είναι να χρησιμοποιείται στους εσωτερικούς χώρους ένας υγραντήρας. Τα ρούχα πρέπει να είναι βαμβακερά λόγω της συχνής αλλεργίας στο μαλλί. Πρέπει επίσης να αποφεύγεται κατά το δυνατόν η επαφή με οικιακή σκόνη, τρίχες ή φτερά ζώων, καπνό τσιγάρων, απορρυπαντικά και οργανικούς διαλύτες, ορισμένα φρούτα και λαχανικά π.χ. ντομάτα ή εσπεριδοειδή, καθώς και το ψυχικό stress. Το δέρμα πρέπει να καθαρίζεται καθημερινά με τη χρήση ενός ήπιου καθαριστικού, οι πετσέτες να είναι βαμβακερές και να αποφεύγεται το έντονο τρίψιμο κατά το σκούπισμα. Μία ή δύο φορές ημερησίως (και απαραιτήτως μετά το λουτρό) να γίνεται επάλειψη σε όλο το σώμα με κάποια ενυδατική κρέμα ή αλοιφή, τόσο κατά τις περιόδους των υφέσεων όσο και κατά τις εξάρσεις της νόσου.

Τα συνηθέστερα χορηγούμενα φάρμακα είναι κρέμες και αλοιφές κορτιζόνης, τοπικά ανοσοτροποποιητικά φάρμακα, αντιισταμινικά χορηγούμενα από του στόματος για την αντιμετώπιση του κνησμού και αντιβιοτικά για την θεραπεία των μικροβιακών επιμολύνσεων. Σε σοβαρές περιπτώσεις, ανθεκτικές στην τοπική αγωγή, χορηγούνται για μικρό χρονικό διάστημα χάπια ή ενέσεις κορτιζόνης ή άλλων ανοσοκατασταλτικών φαρμάκων. Η πρόσφατη βελτίωση των γνώσεων μας σχετικά με την αυτοάνοση φύση της νόσου επέτρεψε την ανάπτυξη νέων στοχευμένων θεραπειών όπως οι αναστολείς της δράσης των ιντερλευκινών 13 και 14 καθώς και οι αναστολείς του JAK μονοπατιού. Λόγω του κινδύνου ανεπιθύμητων ενεργειών η φαρμακευτική αγωγή δίνεται μόνο κατά τις εξάρσεις της νόσου και η διάρκειά της καθορίζεται από τον γιατρό.

Οι αυξανόμενη κατανόηση των τελευταίων ετών σχετικά με τους παθογενετικούς μηχανισμούς της νόσου προσφέρει σημαντικές ελπίδες για την ανάπτυξη και νέων πιο αποτελεσματικών και ατοξικών θεραπειών για την ΑΔ στο άμεσο μέλλον.

Γεώργιος Μπανταβάνης

Δερματολόγος – Αφροδισιολόγος

Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Πατρών

Οι ακτινικές υπερκερατώσεις (ΑΥ) αποτελούν την συνηθέστερη προκαρκινική βλάβη του δέρματος. Αν και στην πλειοψηφία τους παραμένουν καλοήθεις, σε ποσοστό έως 10% μπορεί να εξελιχθούν σε ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα, το οποίο χωρίς θεραπεία επεκτείνεται στα εσωτερικά όργανα.

Οι ΑΥ μπορεί να εμφανισθούν στον οποιοδήποτε, περισσότερο όμως κινδυνεύουν άτομα με ανοιχτόχρωμο δέρμα, ηλικιωμένοι, ανοσοκατασταλμένοι καθώς και όσοι εκτίθενται παρατεταμένα στον ήλιο. Η χρόνια έκθεση στον ήλιο είναι ο βασικός αιτιολογικός παράγοντας των ΑΥ. Οι βλάβες από την ηλιακή ακτινοβολία είναι συσωρευτικές, δηλαδή επιπροστίθενται καθόλη την διάρκεια της ζωής.

Οι ΑΥ εμφανίζονται συνηθέστερα στην κεφαλή, στο πρόσωπο και στην ραχιαία επιφάνεια των χεριών, με την μορφή μιας ερυθρής λεπιδώδους πλάκας. Κατά την ψηλάφηση έχουν τραχιά υφή όπως αυτή του γυαλόχαρτου. Το μέγεθος τους ποικίλει από λίγα χιλιοστά έως ένα εκατοστό. Μια ειδική μορφή ΑΥ είναι η ακτινική χειλίτιδα η οποία εμφανίζεται στα χείλη και παρουσιάζει υψηλό ποσοστό κακοήθους εξαλλαγής.

Είναι ιδιαίτερα σημαντικό οι ΑΥ να θεραπεύονται εγκαίρως προτού εξαλλαγούν σε καρκινώματα. Για την αντιμετώπιση τους υπάρχουν αρκετά τοπικά σκευάσματα ή θεραπείες καταστροφής όπως 5-φθοριοουρακίλη, ιμικουιμόδη, δικλοφενάκη,  κρυοθεραπεία, διαθερμοπηξία, laser, φωτοδυναμική θεραπεία ή χημική απολέπιση. Ο δερματολόγος ανάλογα με την περίπτωση θα χρησιμοποιήσει την πλέον κατάλληλη μέθοδο.

Για την πρόληψη των ΑΥ συνιστάται αποφυγή εκθέσεως στον ήλιο, ιδιαίτερα μεταξύ 10 πμ και 4 μμ, αποφυγή ηλιακών εγκαυμάτων και solarium, χρήση προστατευτικών ενδυμάτων, καπέλων και γυαλιών ηλίου, καθώς και εφαρμογή ενός ευρέως φάσματος αντιηλιακού καθημερινά με δείκτη προστασίας τουλάχιστον 30. Ιδιαίτερα τα βρέφη θα πρέπει να μην εκτίθενται καθόλου στον ήλιο. Σε τακτά χρονικά διαστήματα ο καθένας πρέπει να εξετάζει το δέρμα του από την κεφαλή μέχρι τα δάχτυλα των ποδιών, ενώ μια φορά τον χρόνο είναι απαραίτητη μια εξέταση από τον ειδικό ιατρό.